The Thousand Autumns of David Mitchell

Total immersion in 18th century Japan from the perspective of Dutch VOC traders? A distinct possibility when you are reading 'The Thousands Autumns of Jacob de Zoet'. David Mitchell's tale of love, friendship, betrayal and mystery on Dejima and mainland Japan will leave you breathless and thoroughly impressed. The descriptions create a vivid world separated from your reading chair by only the thinnest of a paper veil.

Dejima (now a heritage site) was an artificial island that could be used by the Dutch VOC traders as a base of operations for profitable business with the Japanese. Rarely were the Dutch admitted on the mainland however, because Japan was off limits for 'aliens'. But because a shogun had decreed that trade with the Dutch was allowed under certain conditions the Dutch were preferred trade partners for a long period in history. This period, rich with exotic customs, possibilities for private gain, temporary Japanese wives for the upper echelons of the Dutch VOC employees, typhoons, slaves, strange and wonderful happenings and obsessive traditions, is now available to us through the literary prowess of one David Mitchell. The characters are memorable: from the troupe of clerks and translators, captains, and samurai's to the sweet heros of the tale: Orito, a Japanse midwife with a strong sense of honour and Jacob de Zoet, a lonely clerk burdened with a moral compass in the midst of less savoury and trustworthy individuals.

After I enjoyed the Bone Clocks and Cloud Atlas last year, I decided to read everything David Mitchell had ever written, so just recently I finished 'The Thousands Autumns of Jacob de Zoet' or as it is called in Dutch: 'De niet verhoorde gebeden van Jacob de Zoet'. I read it in Dutch and I wholeheartedly recommend everyone who knows the language to do likewise. I usually try to read books in their original language, but here I made an exception. The translators Harm Damsma and Niek Miedema (Dutch names, if ever..) really added an extra dimension to the story by rendering the tale in the rich and succulent language actually spoken by the Dutch protagonists. Now the characters truly jump off the page. Their language is vibrant, baroque at times, often funny and dripping with delightful mutterings. No wonder Damsma and Miedema were nominated for the European Literature Prize for their work.

I highly recommend this book. Mitchell is firing on all cilinders here with this trademark storytelling, delicate prose and deft descriptions. And because you are in the Mitchellverse, don't be surprised if halfway through the story you suddenly feel yourself catapulted into another book. 'The Thousands Autumns' is another part of Mitchell's Uber-book, so be ready to meet some characters that also make appearances in other works. But it all comes together in the end and the book is therefor more of a narrative unit than Cloud Atlas and the Bone Clocks. But still...so many birds again. (What's with the birds anyway? He really should explain this sometimes, or then again perhaps not...)

Here is an interesting and recent talk from the very likeable Mr Mitchell. Enjoy!

It’s Fantasy, but not as we know it.

The sixth chapter in David Mitchell’s expanding meta-novel - The Bone Clocks - is that rare combination of deft writing, a compelling story and razor-sharp vision. Mitchell knows what he’s up against. Here is a writer at the peak of his power fighting against mediocrity and the onslaught of mind numbing and dehumanizing forces, revealing man as the true and sole redeeming factor in the universe. High praise for a fantasy story!

But is it really a fantasy story? At first glance, one might think that with this book, Mitchell has finally departed mainstream literature and set up shop ‘where there be dragons’. The story starts with teenager Holly Sykes, running away from home in 1984 and getting caught in a battle between two factions of ‘immortals’: the Anchorites and the Horologists. It’s a battle between good and bad, between compassion and exploitation, between life and death. The story is told from different points of view and covers a period of 60 years, ending with Holly as an ageing grandmother, caring for her two grandchildren in a world that has gone completely of the rails. Although the fantasy elements keep the story going at a nice pace, the battle between the factions is not the heart of the book. Whatever you call it, mainstream, fantasy or supernatural thriller, the book really is about what it means to be human and to be mortal.

 At the core of the book is the old philosophical question of mortality. How it defines us as human, how we struggle with death and how the inevitability of our lives ending, shapes our thoughts and actions. In fact, Philosophy can be seen as the continuing attempt at making sense of all this. Our mortality generates metaphysical and ethical questions that resonate through time and confronts each generation anew with hard questions. Are we really just ‘bone clocks’, measuring time until, battered by disease, distress and decay, we dissolve into dust? Or are we the true measure of the universe, capable of replacing the vast incomprehensible world-beyond-our-control (and it’s resulting nihilism) with simple human sized compassionate actions. Do we have a soul? And what can that soul be? Story-wise, Mitchell adheres to the dualistic and platonic notion of the soul as separate from the body, migrating after dead towards some kind of destination - what that destination may be is of course left unclear. And there is a strong metaphysical vibe running through the book in that there is a world beyond this world, there is a veil that we can punch through to arrive at the other side of this life. This metaphysical notion is of course the source of a lot of suffering in the world, a fact Mitchell recognises in the last part of the book where a religious zealot is running for mayor and human rationality seems to go down the drain as a result. But let’s not treat ‘The Bone Clocks’ as a philosophical treatise. It is a good story that makes you think. And isn’t that one of the goals of literature?

Through the life of Holly Sykes we experience these questions in very sharp relief. Make no mistake. Holly is the centre of the book. Not all of it is narrated through her eyes and in some parts she is even relegated to a side character, but it is still all about her. And she is beautifully written. From rebellious teen to caring grandmother she is the canvas upon which Mitchell paints his ideas. Racked by guilt about the disappearance of her kid brother, devastated by the loss of loved ones, she remains capable of human compassion, seeing her life as connected to others. This connectedness is a main theme with Mitchell. Actions reverberate across time and across people. What we do has an impact, whether we acknowledge it or not. But all the characters in the book, even the most villainous ones, are capable of some degree of human kindness. There are more than 50 shades of grey at play here. This ambiguity of the human condition is best personified in Hugo Lamb. He starts of as a misogynistic egocentric who betrays his friends, and goes on to greater deeds of evil from there, but not before he has helped Holly shed some of her crippling guilt. Another great character, the writer Crispin Hershey, takes revenge on a literary critic, condemning him to rot in a columbian cell for three years, but then realises what he has done and tries to make amends.

Time moves fast in this novel. If your age is near Holly’s (16 in 1984) you will enjoy the references to the time when a microwave was a novelty, the internet was non-existent and things moved a lot slower. At certain times in the story the novel jumps ahead for a number of years. Rather than being jarring you just know - and I don’t know how Mitchell does this - that there is a kind of overshadowing story going on and you just follow him along the path. Although the jumps are not as severe as in ‘Cloud Atlas’ you still need to have a degree of trust in the writer that he will resolve all the issues. And Mitchell delivers. But not in the way you expect. There is a final showdown with explosions, betrayals and sacrifice but the book is not about the resolution of the war between the Anchorites and the Horologists. There is a whole chapter after the final battle is played out. A final chapter that is brutal in its portrayal of a near future world collapsing under the greed of our generation. There is a disturbing parallel that can be drawn between the way we age and the way the world ages. If we just could extend our human gracefulness into ever broadening circles. Questions of guilt arise. Fortunately there is a sparkle of hope at the end. But not for all. There is severe tragedy here. This book will keep on doing its work, long after you flipped the final page.

It is a very satisfying read. What Mr Mitchell has achieved with this book is momentous. I give it a full 5 star rating. I cannot believe he has been overlooked for the Man Booker prize this year. (small spoilers ahead) I would just like to end on a small observation. Just as is ‘Cloud Atlas’ (another major narrative achievement) relief seems to come from over the sea. A boat, a ship with a promise of a better world, to escape our trials and tribulations, to set of like Bilbo for a last destination…It’s an enduring theme and it seems to resonate within us on a deep level. There are other observations to make along this line…Holly providing ‘asylum’ in exchange for a refreshing drink, the golden apple…It just proves that Mr Mitchell is a great writer and that he - as every other great and perceptive artist - is deeply and intricately plugged into our human (un)consciousness. But I have no explanation for the multitude of birds that warble, gurgle, whistle, sing or tweet throughout the pages…

Proust retrouvé!

Vorige week stelde ik in alle overmoed dat je best de klassiekers onbezoedeld tegemoet treedt. Daarmee bedoelde ik niet alleen nuchter, fris gewassen en kuis maar ook ongehinderd door enige voorkennis. Zodat je dus zelf – vrank en vrij - je eigen oordeel kunt vormen. Sta me toe dit even te nuanceren. Er zijn namelijk ook oeuvres van een dergelijke betekenisvolle zwaarte in het symbolische vangnet van de literatuur dat enige voorkennis de kans op afronding, plezier en inzicht danig kan maximaliseren. Ik trek een parallel met de wondere wereld van de klassieke muziek waar een welgemikte intro van een muziekkenner het plezier van een operabeleving kan maken of kraken. En daarbij..laat ons zoals de oude Griekse sceptici beide tegengestelde thesissen samen in ogenschouw nemen, ons oordeel even opschortend. Moet kunnen in deze dogmatische tijden…denk ik.

Ik wil het even hebben over hoe ik mij de laatste maanden heb voorbereid op Marcel Prousts ‘A la recherche du temps perdu.’ Een voorbereiding die me heeft laten inzien dat de rente op die investering in tijd en inzet zal terugbetaald worden in inzichtelijk vermaak en literair doorzettingsvermogen.
‘A la recherche’ lag reeds een aantal jaar te lonken naar me. Sinds ik een en ander hierover had gelezen (niet in het minst ook Alain de Bottons excellente ‘How Proust can change your life’) was er iets dat bleef insisteren. Maar de cyclus bestaat uit 7 delen en meer dan 3000 pagina’s waarvan de stijl niet altijd als uitnodigend of leesbaar staat geboekstaafd. Maar waar een wil is, is een weg.
Ik schuimde het internet af en haalde volgende parels boven.

Dankzij de schitterende uitvinding van de podcasts, de afdeling ‘iTunes University’ van iTunes en de welwillendheid van al die universiteiten die op iTunes University een massa lezingen ter beschikking stellen, kwam ik op de fantastische lessenreeks van le professeur Antoine Compagnon van ‘le collège de France' terecht. Zestien lezingen van Compagnon over Proust met als thema ‘Proust, mémoire de la littérature’ zijn er te downloaden. In zeer duidelijke taal poneert Compagnon zijn stelling dat het werk van Proust kan gelezen worden zowel als een verteld geheugen van de literatuur als een tocht doorheen een gedeeld universum met de medemens. Zijn vele verhelderende exposés hebben me al menig dankbare duwtjes over Prousts volzinnen gegeven.

Soms spant het universum samen om een aantal toevalligheden aan elkaar te rijmen die uiteindelijk wijzen in de richting van slechts één mogelijke uitweg. Hoe verklaar je anders dat ‘Le Magazine Littéraire’ net nu op de proppen komt met een 44 pagina’s tellend dossier: Proust retrouvé. Bof ik even. Met een inleiding door – je raadt het – Antoine Compagnon, lichten de diverse artikels een tipje van de sluier op over telkens een ander facet van Prousts werk. Onderwerpen gaan van Proust en beeldende kunst, Proust in film, Proust vertaald, over een historiek van zijn leven en de kracht van woorden en ideeën tot de donkere kanten van het onbewuste in zijn werk.

Als klap op de vuurpijl konden we tijdens onze jaarlijkse trip naar Parijs ook genieten van de schitterende tentoonstelling over werk en leven van de auteur in het ‘Musée des lettres et manuscrits’ (dat op zichzelf al een aanrader van jewelste is.) De expositie getiteld: ‘Proust, du temps perdu au temps retrouvé’ toont ook nooit eerder gepubliceerd en oorspronkelijk materiaal van de schrijver zoals brieven, kladjes en andere schrijfsels.
Zet ik al deze zaken op een rijtje dan kan ik niets anders dan besluiten, dat nu mijn tijd is gekomen om in dit meesterwerk van de literatuur te duiken. Ik ben afgetraind, voorbereid en gemotiveerd. ’t Zit goed in de kop! Dus Boppers, wens me succes bij de aanvang van deze reis. Ik hou jullie op de hoogte bij elke tussenstop.

Emma Bovary, dat ben ik!

Waarom lezen we? Waar dient literatuur voor. Kafka zei ooit dat ‘…ein Buch muß die Axt sein für das gefrorene Meer in uns. Das glaube ich.’ Een boek als een bijl om de bevroren zee in ons open te breken. Het moet dus iets in beweging zetten…misschien ons aan het denken zetten.
Als dat waar is dan kan ‘Madame Bovary’ van Gustave Flaubert (1821-1880) vergeleken worden met een drilboor!

‘Madame Bovary’ is geen leuk boek. Het wordt bevolkt door onaangename karakters, karikaturen bijna van ’s mens lelijke gaven zoals hypocrisie, afgunst, hebberigheid en egoïsme. Emma Bovary zelf is zowel kille moeder als – excusez le mot – hitsige minnares. Het is de kunst van Flaubert dat ie ervoor heeft gezorgd dat het geen bordkartonnen personages zijn maar karakters van vlees en bloed, behept met kleine kantjes en motieven die perfect zijn geïntegreerd in het verhaal dat als een talige symfonie moet gelezen worden. Want zo had Flaubert het ook bedoeld. De zinnen moesten een ritme hebben, een bijna muzikale structuur. Hij worstelde vaak en lang met de taal. Een gevecht dat hem tot wanhoop dreef. Hij laat dan ook Rodolphe – Emma’s minnaar – mijmeren dat’…het woord van de mens als een gebarsten ketel is waarop je een wijsje tromt dat nog net een beer aan het dansen krijgt, terwijl je de sterren zou willen ontroeren.’

De onmacht is dus een belangrijk thema. De onmacht om te zeggen wat je bedoelt, zonder clichés. De onmacht van de mens in het nastreven van zijn geluk. Maar wat is geluk? Wat maakt het leven de moeite waard? Deze vragen stelt Emma zich. Waardoor ze er ook de lezer mee confronteert. Deze tweede vrouw van een plattelandsdokter (een wat slappe goedzak die onwetend door het verhaal rolt) is op zoek naar iets dat de leegte binnen haar dient op te vullen. Maar wat is die oorzaak van haar ‘ingebakken’ onvrede? Is het haar situatie als vrouw binnen een door de 19de eeuw opgedrongen moreel keurslijf waartegen ze zich verzet? Is het, de door het lezen van romantische ‘feuilletons’ opgedrongen en overdreven mierzoete noties van ‘geluk’ en ‘liefde’ (op ironische wijze dik in de verf gezet door Flaubert) of is het de diepe onderliggende psychische structuur van een hysterische vrouw. Take your pick! Feit is dat het boek wel wijst in de richting van een onvermijdelijke kern van ‘afwezigheid’ en gemis in ieder van ons. Flaubert zei ooit: ‘Madame Bovary, dat ben ik.’ Ik zeg:’ Madame Bovary, dat zijn wij.’ Daardoor verdient ze – volgens mij - ook haar gruwelijk einde niet.

Het boek is ook een inkijk in een vergeten periode. Het is als de teletijdmachine van professor Barabas die ons een glimp toont van oudmodische gebruiken en klederdracht, gedateerde medische ingrepen, uitdrukkingen, menukeuzes en dies meer. Wie weet nog wat een sjamberloek is (kamerjapon voor heren?), een kapoets (bonten grenadiersmuts) of een bajadère (halssieraad).

We zouden ook nog kunnen aangeven dat Flaubert hier een aantal technieken gebruikt die de ‘moderne’ literatuur inluiden zoals de montage of de vrije indirecte rede, of dat het boek werd aangeklaagd bij zijn verschijning wegens moreel verderfelijk of dat het verhaal de middenklasse een spiegel wilde voorhouden. Het is dikwijls zo bij een klassieker dat het boek reeds met zoveel besprekingen, betekenis en symboliek is overladen dat het een eigen leven gaat leiden. Dat het uit de oevers van zijn eigen verhaal is getreden en een soort van onneembare burcht is geworden. De lezer reeds doet verstarren bij het idee dat hij of zij niet alle betekenis of nuances gaat opmerken.

Beste Boppers, laat dat jullie nooit tegenhouden. Lees een boek liever als een tabula rasa waarop het eigen oordeel kan neergepend worden. Lees het zoals het toendertijd op de markt werd gebracht. Maagdelijk en onbevangen. Zoals Emma aan het begin van het verhaal.